Ngày tôi còn nhỏ, làng Cống Điếu đã có ngôi đình lợp ngói âm dương, mái cong vút lên như lưỡi đao, trông vừa uy nghiêm vừa trầm lặng. Thời gian trôi qua đã làm mái ngói sậm màu rêu phong, nhuốm vẻ cổ kính.
Bên cạnh ngôi đình là cây da cổ thụ, cành lá xum xuê che mát một góc ao làng. Những rễ cây to khỏe trồi lên mặt đất, xám xì, trông như bầy rắn thiêng bu quanh gốc, hoặc đang bò vào những bụi rậm mọc um tùm quanh đình… Bước vào gian chính, hai bên là đôi hạc đứng trên lưng rùa. Ở giữa là hình tượng Thành Hoàng được tạc bằng gỗ quý, áo mão chỉnh tề, râu dài, dáng vẻ nghiêm trang. Tất cả đều sậm màu khói nhang theo năm tháng. Phía trên treo đôi liễn sơn son thếp vàng cũng đã úa màu thời gian. Hai bên gian thờ là bài vị các bậc Tiên hiền và Hậu hiền – những người đầu tiên khai khẩn vùng đất này, dựng nên xóm làng và gìn giữ cho đến đời sau. Ngoài sân đình là bàn thờ Ông Tiêu, diện mạo dữ tợn, tay cầm binh khí để trấn giữ và xua đuổi những điều xấu ác. Hồi nhỏ, mỗi lần đi ngang qua đình vào buổi chiều sụp tối, tôi thường chạy giắt dò, lòng đầy nỗi sợ mơ hồ như có ai đang đuổi theo sau lưng.
Mỗi khi đến mùa cúng đình, tiếng trống vang lên rộn ràng như thúc giục mọi người sắm sửa lễ vật, nhang đèn đi cúng đình, cầu quốc thái dân an. Con nít thì vui mừng như ngày Tết: được mặc áo mới, chạy chơi ngoài sân đình, xem lễ cúng với bao điều ngộ nghĩnh, rồi được ăn uống no nê…Đêm đến có hát bội, múa bóng rỗi, cải lương; cùng các trò chơi dân gian như nhảy bao, bịt mắt đập nồi… Tiếng reo hò cổ vũ vang dậy khắp xóm làng.
Lớn lên rồi, tôi mới hiểu lễ cúng đình hằng năm không phải là mê tín dị đoan. Đó là ngày dân làng tưởng nhớ công ơn tổ tiên, nhớ những lớp người từ miền ngoài đã vượt núi rừng xa xôi, chịu cảnh dịch bệnh, đói khát và thú dữ rình rập. Họ quyết tâm bám trụ vùng đất mới này để sinh sống, gầy dựng cơ nghiệp cho con cháu đời sau thụ hưởng. Ngôi đình Cống Điếu, thuộc xã Long Bình, huyện Gò Công Tây ngày nay, không chỉ là nơi thờ Thành Hoàng mà còn là nơi lưu giữ ký ức về một thời cha ông khai đất đầy gian khổ.
Lễ cúng đình không còn diễn ra như xưa, nhưng hình ảnh ấy đã in đậm, in sâu trong tôi từ thuở ấu thơ, và còn theo tôi cho đến tận ngày nay.
Cà Mau, ngày 25 tháng 01 năm 2026
Phan Thanh Tâm
